Słowa 5-literowe

Stop metalu z innym metalem albo pierwiastkiem; ogólna nazwa mieszaniny metalicznej.

Dodatek do tekstu lub umowy; także część dobudowana do istniejącego budynku.

Gaz szlachetny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18, bezbarwny i obojętny chemicznie; stanowi prawie jeden procent powietrza i jest używany między innymi w żarówkach i przy spawaniu.

Legendarny król Brytów, władca Camelotu i rycerzy Okrągłego Stołu, właściciel miecza Ekskalibur; także męskie imię.

Pozycja ciała przyjmowana w ćwiczeniach jogi, na przykład pozycja lotosu; słowo pochodzi z sanskrytu i oznacza siedzisko lub sposób siedzenia.

Promieniotwórczy pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85, należący do fluorowców; jeden z najrzadszych pierwiastków występujących w przyrodzie.

Stolica Grecji, położona na Półwyspie Attyckim; w starożytności najważniejsze greckie miasto-państwo i kolebka demokracji, z Akropolem i Partenonem górującymi nad współczesnym miastem.

Rzadziej spotykany wariant zapisu nazwy etiopskiej rzeki Awasz, płynącej wzdłuż Wielkiego Rowu Afrykańskiego i kończącej bieg w jeziorze Abbe przy granicy z Dżibuti.

Rzeka w Etiopii, płynąca przez Wielki Rów Afrykański i kończąca bieg w jeziorze Abbe na pograniczu Etiopii i Dżibuti.

Polska nazwa Bernu, siedziby władz federalnych Szwajcarii nad rzeką Aare; miasto federalne pełniące funkcję stolicy, ze Starym Miastem wpisanym na listę UNESCO i niedźwiedziem w herbie.

Dokument papierowy lub elektroniczny potwierdzający prawo wejścia na wydarzenie lub do określonego miejsca, a także prawo do przejazdu.

Długi drąg zakończony metalowym hakiem, używany między innymi przez strażaków do odciągania elementów konstrukcji.

Gra karciana dla czterech osób, w której gracze tworzą dwie rywalizujące pary.

Lewy dopływ Wisły w środkowej Polsce, płynący przez Łowicz i Sochaczew; nad Bzurą we wrześniu 1939 roku stoczono największą bitwę kampanii wrześniowej.

Największy obiekt pasa planetoid między Marsem a Jowiszem i jedyna planeta karłowata wewnętrznego Układu Słonecznego; także rzymska bogini rolnictwa i plonów, utożsamiana z Demeter.

Państwo w Europie Północnej na Półwyspie Jutlandzkim i wyspach, ze stolicą w Kopenhadze; monarchia konstytucyjna, do której należą także autonomiczne Grenlandia i Wyspy Owcze.

Stolica i największe miasto Bangladeszu, położone nad rzeką Buriganga w delcie Gangesu i Brahmaputry; jedno z najgęściej zaludnionych miast świata, po polsku zapisywane też jako Dakka.

Ręczne narzędzie z ostrzem służące do obróbki drewna, kamienia lub metalu.

Rzeka na Półwyspie Iberyjskim płynąca przez Hiszpanię i Portugalię, gdzie nosi nazwę Douro; uchodzi do Atlantyku w Porto, a jej dolina słynie z winnic.

Druga co do długości rzeka Europy, płynąca ze Schwarzwaldu do Morza Czarnego przez dziesięć państw; leżą nad nią cztery stolice: Wiedeń, Bratysława, Budapeszt i Belgrad.

Metalowy instrument uderzany sercem zawieszonym wewnątrz; Zygmunt to słynny dzwon na Wawelu.

Marka słodkich napojów gazowanych należąca do koncernu Coca-Cola, kojarzona przede wszystkim z wersją pomarańczową; powstała w Niemczech w 1940 roku.

Wygodny mebel do siedzenia dla jednej osoby, zwykle z oparciem, podłokietnikami i tapicerką.

W architekturze: przednia, zwykle główna część budynku lub jego elewacji.

Zadaszona część wejściowa budynku, otwarta lub osłonięta ścianami, niekiedy wsparta na słupach.

Portowe miasto w północno-zachodnich Włoszech nad Morzem Liguryjskim, stolica Ligurii; w średniowieczu potężna republika kupiecka, rywalka Wenecji, i według większości historyków miejsce urodzenia Krzysztofa Kolumba.

Skała metamorficzna o wyraźnie pasiastej, warstwowanej budowie, powstająca najczęściej z przeobrażonego granitu; zbudowana z kwarcu, skaleni i łyszczyków. Z gnejsów zbudowane są m.in. Góry Sowie.

Mała, żyworodna ryba akwariowa z Ameryki Południowej, której samce mają barwne, rozłożyste płetwy ogonowe; jedna z najłatwiejszych w hodowli ryb.

Poziomy, wysunięty pas architektoniczny dzielący albo wieńczący ścianę lub elewację budynku.

W mitologii greckiej bóg zmarłych i władca świata podziemnego; także nazwa podziemnej krainy umarłych.

Miasto w województwie warmińsko-mazurskim nad jeziorem Jeziorak, najdłuższym jeziorem w Polsce; ośrodek żeglarski i turystyczny Pojezierza Iławskiego.

Męskie imię; w tradycji chrześcijańskiej święty Jerzy, rzymski żołnierz i męczennik, przedstawiany jako rycerz zabijający smoka, patron między innymi rycerzy i harcerzy.

Starożytna kraina na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej, zasiedlona przez Greków jońskich; leżały w niej między innymi Efez, Milet i Fokaja, tworzące Związek Joński.

Wielka rzeka Ameryki Północnej, wypływająca w Kolumbii Brytyjskiej i płynąca przez kanadyjskie Terytorium Jukon i Alaskę do Morza Beringa; znana z gorączki złota nad Klondike pod koniec XIX wieku.

Słodkowodna ryba z rodziny karpiowatych, odporna na niedobór tlenu i często żyjąca w małych zbiornikach.

Jednostka masy kamieni szlachetnych równa 0,2 grama; także miara próby złota, w której czyste złoto ma 24 karaty. Nazwa pochodzi od nasion chleba świętojańskiego, używanych dawniej jako odważniki.

Stolica Tatarstanu w Rosji, położona nad Wołgą u ujścia Kazanki; dawna stolica Chanatu Kazańskiego zdobyta przez Iwana Groźnego w 1552 roku, z kremlem wpisanym na listę UNESCO.

Stolica i największe miasto Ukrainy, położone nad Dnieprem; jedno z najstarszych miast Europy Wschodniej i dawne centrum Rusi Kijowskiej, z Soborem Mądrości Bożej i Ławrą Peczerską.

Ciężkie narzędzie z ostrymi zakończeniami, używane do rozbijania skał i twardego gruntu.

Miasto w środkowej Japonii na wyspie Honsiu, przez ponad tysiąc lat (794–1868) siedziba cesarzy; słynie z setek buddyjskich świątyń i chramów shintō.

Przedmiot służący do otwierania zamków; także narzędzie do odkręcania i dokręcania nakrętek, śrub lub rur.

Biała, miękka skała osadowa zbudowana ze szczątków mikroskopijnego planktonu morskiego; od niej nazwę wziął okres kredowy. Dawniej wyrabiano z niej kredę do pisania; w Polsce wydobywano ją m.in. w Chełmie.

Narząd w szyi zawierający fałdy głosowe; bierze udział w oddychaniu i tworzeniu głosu.

Jeden z najpospolitszych minerałów skorupy ziemskiej, dwutlenek krzemu; składnik granitu i piasku, twardość 7 w skali Mohsa. Jego odmiany to m.in. kryształ górski, ametyst i cytryn; używany w zegarkach i w przemyśle szklarskim.

Najbardziej wysunięte na południe państwo bałtyckie, północno-wschodni sąsiad Polski, ze stolicą w Wilnie; przez ponad dwa stulecia tworzyła z Polską Rzeczpospolitą Obojga Narodów.

Najdłuższa rzeka Francji, płynąca z Masywu Centralnego do Zatoki Biskajskiej; jej dolina z zamkami w Amboise i Blois jest wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Dawna miara objętości ciał sypkich, zwłaszcza zboża, a także ładunku statków; największa jednostka w handlu zbożowym, którą posługiwano się m.in. w Gdańsku przy spławie zboża Wisłą.

Długi mebel do siedzenia dla kilku osób; także szkolny mebel z siedziskiem i blatem.

Państwo bałtyckie położone między Estonią a Litwą, ze stolicą w Rydze; leży nad Morzem Bałtyckim i Zatoką Ryską, a jego największą rzeką jest Dźwina. Członek Unii Europejskiej i NATO od 2004 roku.

Mebel z ramą i materacem, przeznaczony do spania i wypoczynku.

Wyspiarskie państwo na Morzu Śródziemnym, na południe od Sycylii, którego stolicą jest Valletta; najmniejszy członek Unii Europejskiej, z językami urzędowymi maltańskim i angielskim, dawna siedziba zakonu joannitów.

Stolica i największe miasto Białorusi, położone nad rzeką Świsłocz; po zniszczeniach II wojny światowej odbudowane w monumentalnym stylu socrealistycznym. Nie należy go mylić z Mińskiem Mazowieckim.

Szerokie, niezbyt głębokie naczynie; dawniej i potocznie także miednica do mycia.

Dawna miara powierzchni gruntu, odpowiadająca w Polsce zwykle nieco ponad pół hektara; morgami mierzono pola uprawne aż do upowszechnienia systemu metrycznego.

Prawy dopływ Wisły, wypływający na Białorusi; płynie przez Tykocin, Łomżę, Ostrołękę i Pułtusk do ujścia w Nowym Dworze Mazowieckim, a jej bagienną dolinę chroni Narwiański Park Narodowy.

Biblijny prorok związany z dworem króla Dawida, który napomniał władcę po jego grzechu i uczestniczył w przekazaniu tronu Salomonowi.

Parzysty narząd układu moczowego, który filtruje krew i uczestniczy w wytwarzaniu moczu; także gatunek łososia pacyficznego (Oncorhynchus nerka).

Najdłuższy dopływ Warty, uchodzący do niej z prawego brzegu w Santoku; płynie z Kujaw przez Nakło nad Notecią, Czarnków i Drezdenko, a Kanał Bydgoski łączy ją z Brdą i Wisłą.

Lewy dopływ Odry na Dolnym Śląsku, płynący przez miasto Oława; uchodzi do Odry we Wrocławiu, gdzie zasila ujęcia wody pitnej miasta.

Elastyczna osłona obręczy koła, zwykle wypełniana powietrzem, zapewniająca przyczepność i amortyzację.

Wyrazisty gwiazdozbiór równikowy przedstawiający mitycznego myśliwego, rozpoznawalny dzięki trzem gwiazdom Pasa Oriona; także model samochodu marki Ford.

Duży ptak drapieżny o silnym dziobie i szponach; także gwiazdozbiór z jasną gwiazdą Altair.

Kij zgrubiały na końcu, używany do uderzania, na przykład pałka policyjna; w botanice także roślina błotna z rodzaju Typha, zwana rogożą, o brązowych walcowatych kwiatostanach.

Stolica i największe miasto Francji, położone nad Sekwaną; słynie z wieży Eiffla, Luwru i katedry Notre-Dame, a w polskiej historii kojarzy się z Wielką Emigracją i Fryderykiem Chopinem.

Święty Paweł z Tarsu, wcześniej znany jako Szaweł, był apostołem i misjonarzem, który po nawróceniu stał się głosicielem chrześcijaństwa.

Skrzydlaty koń z mitologii greckiej; także rozległy gwiazdozbiór nieba północnego, którego najjaśniejszą gwiazdą jest Enif.

Legendarny Piast Kołodziej, uznawany za protoplastę dynastii Piastów.

Dawna miara długości równa rozpiętości dłoni od końca kciuka do końca małego palca, około 20 centymetrów; używana do przybliżonego mierzenia. Przetrwała w wyrażeniu ani piędzi ziemi.

Tylna część tułowia człowieka; także tylna część ubrania lub przedmiotu, a potocznie — wpływowe poparcie lub protekcja.

Miasto na Mazowszu, położone na wysokiej skarpie nad Wisłą; w latach 1079–1138 siedziba władców Polski, a w katedrze płockiej spoczywają Władysław Herman i Bolesław Krzywousty.

Stolica i największe miasto Czech, położone nad Wełtawą; słynie z Hradczan z zamkiem praskim, Mostu Karola i Starego Miasta z zegarem astronomicznym, wpisanych na listę UNESCO.

Urządzenie wywierające nacisk; także maszyna drukarska oraz ogół gazet i czasopism.

Mitologiczny król Troi w czasie wojny trojańskiej, mąż Hekabe i ojciec licznego potomstwa, między innymi Hektora, Parysa i Kasandry; zginął podczas zdobycia miasta.

Materiał wybuchowy będący mieszaniną saletry, węgla drzewnego i siarki, nazywany także prochem czarnym.

Stolica Ekwadoru, położona w Andach na wysokości około 2850 m n.p.m., niedaleko równika; jej zabytkowe centrum było jednym z pierwszych obiektów wpisanych na listę UNESCO w 1978 roku.

Technika bezprzewodowego przesyłania dźwięku za pomocą fal radiowych; także odbiornik i medium nadające programy dźwiękowe.

Styl lub określenie przedmiotu świadomie nawiązującego do wzornictwa minionych epok.

Największe pod względem powierzchni państwo świata, rozciągające się od Europy Wschodniej po Ocean Spokojny, ze stolicą w Moskwie; z Polską graniczy w obwodzie królewieckim, czyli kaliningradzkim.

Czerwona odmiana korundu, czyli tlenku glinu, barwiona domieszką chromu; po diamencie jeden z najtwardszych kamieni szlachetnych. Najbardziej ceniony jest odcień nazywany gołębią krwią.

Spiczaste narzędzie do pisania, rysowania lub trasowania; także elektroniczne pióro do obsługi ekranu.

Rzeka we Francji i Niemczech, prawy dopływ Mozeli; płynie przez Saarbrücken i dała nazwę krajowi związkowemu Saara, ośrodkowi dawnego górnictwa węglowego.

Miasto w województwie podkarpackim nad Sanem; rodzinne miasto malarza Zdzisława Beksińskiego, którego prace gromadzi Muzeum Historyczne na zamku, oraz siedziba dużego skansenu budownictwa ludowego.

Dawna miara długości odpowiadająca rozpiętości rozłożonych ramion; sążeń nowopolski równał się trzem łokciom, czyli 1,728 m, a rosyjski trzem arszynom. Od niego pochodzi przymiotnik sążnisty.

Stolica i największe miasto Bułgarii, położona w kotlinie u stóp masywu Witosza; słynie z soboru Aleksandra Newskiego, a nazwę wzięła od średniowiecznego kościoła św. Zofii.

Część nogi poniżej kostki; także miara długości, w systemie anglosaskim równa 12 calom, czyli 30,48 cm, a w dawnym systemie nowopolskim 28,8 cm. Słowo oznacza też stopę procentową.

Imitacja kamienia szlachetnego wykonana ze szkła o dużej zawartości ołowiu, silnie załamującego światło; nazwa pochodzi od nazwiska jubilera Georga Friedricha Strassa.

W mitologii greckiej główna rzeka podziemnego świata, oddzielająca go od świata żywych; na jej wody składali przysięgi bogowie, a według późniejszej legendy kąpiel w Styksie uczyniła Achillesa niemal nieśmiertelnym.

Urzędowo lub zwyczajowo ustalona stawka opłaty za określoną usługę albo czynność.

Zestaw kart do gry; także najwęższa część tułowia między klatką piersiową a biodrami; w mitologii greckiej Talia była muzą komedii i poezji sielankowej, przedstawianą z maską komiczną.

Rzeka w południowo-wschodniej Polsce, dopływ Sanu, płynąca przez Roztocze i Puszczę Solską; na jej odcinku w rezerwacie Nad Tanwią znajdują się kaskady niewielkich progów skalnych zwane szumami.

Pianista akompaniujący na żywo projekcjom filmów w czasach kina niemego.

Kamień szlachetny, krzemian glinu z fluorem, najczęściej żółty lub złocisty, ale także niebieski i bezbarwny; wyznacza stopień 8 w skali twardości Mohsa.

Wędrowiec przemieszczający się bez stałego celu; także statek handlowy pływający poza regularnymi liniami.

Weksel ciągniony, czyli trasowany, w którym wystawca poleca innej osobie zapłacić określoną sumę wskazanemu odbiorcy.

Miasto w północno-zachodnich Włoszech nad Padem, stolica Piemontu; w latach 1861–1865 pierwsza stolica zjednoczonych Włoch, kolebka Fiata i siedziba klubu Juventus, gdzie przechowywany jest Całun Turyński.

Jednostka liczebna oznaczająca dwanaście sztuk, używana przy sprzedaży jaj, guzików czy talerzy; dwanaście tuzinów to gros. Słowo pochodzi od francuskiego douzaine przez niemieckie Dutzend.

Tymek – polski raper i wokalista; także zdrobniona forma imienia Tymoteusz.

Stolica Liechtensteinu, niewielkiego księstwa między Szwajcarią a Austrią, położona nad Renem; nad miastem góruje zamek, siedziba panującego księcia.

Cylindryczny przedmiot lub narzędzie służące między innymi do rozwałkowywania ciasta albo nakładania farby.

Najdłuższy dopływ Odry i trzecia co do długości rzeka Polski, płynąca w całości przez kraj: przez Częstochowę, Sieradz, Konin, Poznań i Gorzów Wielkopolski do ujścia w Kostrzynie nad Odrą.

Prawy dopływ Warty w Wielkopolsce, płynący przez Wągrowiec i Rogoźno do Obornik, gdzie uchodzi do Warty; popularny szlak kajakowy.

Druga planeta od Słońca, widoczna z Ziemi jako Jutrzenka lub Gwiazda Wieczorna; także rzymska bogini miłości i piękna, utożsamiana z Afrodytą.

Śródlądowe państwo w Europie Środkowej na Nizinie Węgierskiej, ze stolicą w Budapeszcie; przez kraj płyną Dunaj i Cisa, a największym jeziorem jest Balaton. Język węgierski należy do grupy ugrofińskiej.

wysoka budowla; także figura szachowa poruszająca się po liniach prostych

Stolica i największe miasto Litwy, położone u zbiegu Wilii i Wilenki; ośrodek wielokulturowej historii dawnej Rzeczypospolitej, z Ostrą Bramą i barokowym Starym Miastem wpisanym na listę UNESCO.

Najdłuższa rzeka Polski, płynąca ponad 1000 km od źródeł na Baraniej Górze w Beskidzie Śląskim do Zatoki Gdańskiej; leżą nad nią między innymi Kraków, Warszawa, Płock, Toruń i Grudziądz.

Dawna miara powierzchni gruntu równa 30 morgom, używana zwłaszcza na Litwie i Mazowszu; w XVI wieku na Litwie przeprowadzono pomiarę włóczną, dzieląc ziemię chłopską na włóki.

Najdłuższa rzeka Europy (około 3500 km), płynąca przez europejską część Rosji do Morza Kaspijskiego; leżą nad nią między innymi Twer, Niżny Nowogród, Kazań, Samara i Wołgograd.

Miejski samochód marki Toyota produkowany od 1999 roku, w Europie popularny także w wersji hybrydowej; w 2021 roku zdobył tytuł Europejskiego Samochodu Roku.

Angielska pisownia nazwy rzeki Jukon, płynącej przez Kanadę i Alaskę do Morza Beringa; tak samo nazywa się kanadyjskie terytorium ze stolicą w Whitehorse.

Potoczna nazwa nastawnego klucza do rur; także zdrobnienie od słowa „żaba”.

Stan i ogół procesów właściwych organizmom; także przebieg istnienia człowieka lub innej istoty.